Welke kunststroming uit de 20e eeuw zal in de toekomst gezien worden als de stroming die de 20e eeuwse kunst bepaald heeft?

 

In de tijd voor de 20e eeuw was dat nog veel gemakkelijker te beantwoorden: er was maar een stijl (renaissance, barok) of weinige stijlen (romantisme, impressionisme). Maar in de 20e eeuw? Er waren op eens zo vele stijlen, zo veel nieuwe bewegingen… een antwoord is daarom moeilijk. Ook omdat het maar een prognosis kan zijn, omdat eerst na een lange afstand dit te zien blijft. Het individualisme van de kunstenaar wordt ineens zo groot dat ze in deze eeuw alles proberen, geen grenzen kennen en alles wagen. Van de vele en vele stijlen denk ik dat ik toch ga voor de

abstracte kunst.

Waarom deze stijl?

Originaliteit, compleet nieuwe stijl (kunststroming) / revolutionair nieuw:

  • De abstrakte kunst is een stijl van de 20e Ze ontstond kort na 1900. Wie de eerste kunstenaar was of het eerst kunstwerk is niet duidelijk. Maar een van de eerste was met zekerheid Wassily Kandinsky. Hij legt met zijn manifest “Über das Geistige in der Kunst” (1912) en zijn kleur- en vormenleer de theoretische basis voor de abstrakte kunst.

Lange ontwikkeling tot vandaag en facetrijk

  • Binnen het Konstruktivisme (Russische avantgarde vooral in de architectuur/Tatlin) gaat Malevich nog een stap verder en creëert het Suprematisme (1915); hij verwijdert zich volledig van de abstractie van voorwerpen en schrapt de relatie met voorwerpen; zuivere indrukken door geometrische vormen zoals het zwarte vierkant; beïnvloedt De Stijl en Bauhaus:
  • In 2017 viert men “100 jaren De Stijl” (1917) met vele tentoonstellingen over Piet Mondrian (Den Haag, Amersfoort: geboortestad (1872), Amsterdam: hij leefde daar 1892 – 1912 en vluchte later voor de Nazis naar de VS). “De stijl” was ontstaan uit een magazine opgericht door Theo van Doesburg met artikelen van kunstenaars. Ze waren op zoek naar een harmonie tussen kunst en leven. Deze kunstenaars werkten abstract geometrisch.
  • Het “abstracte expressionisme” is de Noordamerikaanse variante van de abstracte kunst, die voornamelijk door de New Yorkse School (1933, Hans Hofmann) in de late 1940er tot de vroege 1960er jaren bekend werd. De hoofdstromingen hiervan manifesteren zich in “Action Painting” van bijvoorbeeld Jackson Pollock,  en het “Color-Field-Painting” (Rothko, Helen Frankenthaler, Elsworth Kelly...). Gevoelens, emotie en spontaneiteit zijn belangrijker dan perfectie, verstand en reglementering. Alternatief en nieuw was nu ook het productieproces.
  • Na WO II ontwikkelde zich dan ook in Europa het “Informele”, de abstracte kunst verder, die al voor de oorlog door Kandinsky, Klee (“Feuer am Abend” van 1929 of “das Tor zur Tiefe” van 1932 zijn zuiver abstract) en ook door “de Stijl” bestond. Hier zijn in het bijzonder “La Nouvelle École de Paris/Tachisme” en “Cobra” te vermelden. De “Nouvelle École de Paris” (1945 – 1960) omvatte vooral kunstenaars die abstract schilderden zoals Jean Dubuffet (art brut), Hans Hartung, Serge Poliakoff, Georges Mathieu of Pierre Alechninsky. Cobra (1948 – 1951) met grote kunstenaars zoals Asger Jorn, Karel Appel of weer Alechinsky plaatsen de kleur in het middelpunt.
  • Vandaag zien wij ook nog vele abstracte werken: Léon Wuidar (Liège, 1938): met een geometrisch abstractie: verfrissend interessant! In Keulen (Ludwig Museum) kon ik voor enkele weken nieuwe werken van Gerhard Richter (Dresden, 1932) zien: alle 26 schilderijen uit 2016 waren abstract! En over Ellsworth Kelly (New York, 1923 -2015) las ik recent nog: “Abstract to the end; devotion to form, color and plane”. Dus hij is de abstracte schilderij trouw gebleven tot aan zijn levenseinde en maakte tot op het laatst impressionante composities van vorm, kleur and vlak. Of denken wij aan Tomma Abts, Virginie Bailly of Menachem Prinz…abstracte kunst leeft!

Betreft ook de beeldhouwkunst

  • De abstracte kunst kwam tot uiting niet allen in de schilderkunst maar ook in de beeldhouwkunst (verschillende media kunstvormen): er zijn nu in Middelheim 30 sculpturen van de abstracte beeldhouwer Richard Deacon (Wales, 1949) te zien. Een goed voorbeeld voor abstracte beeldhouwkunst is ook Hans Arp of Henry Moore.

Internationale stroming/globaal

  • Het was en is een internationale stroming : USA: Jackson Pollock, Rothko, Spanje met Picasso en Miro, Duitsland: Klee, NL: Mondrian, Duisburg, Van der Leck, Appel, Rusland: Malevich (geometrisch, suprematist), Tatlin, Frankrijk: Vassarely, Delaunay (afgeronde vormen) enz.

Grote invloed voor het ontstaan van andere stijlen

  • Tenslotte kan je ook vele andere stijlen van de 20e eeuw misschien niet onder deze stijl vatten maar ze staan er toch dichtbij of zijn door de abstracte kunst beïnvloed: op art (V. Vassarely), kine art (Paul Bury, A. Calder), het futurisme (“Dinamismo di un Ciclista” van Umberto Boccioni, 1913), arte povera… negeren toch allen het figuurlijke of niet? Zelfs de conceptuele kunst met een idee is toch abstract!

Waarom geen andere stijl? Andere stijlen heb ik ook niet gekozen vanwege…

  • hun vergankelijkheid (land art, performance, street art); maar zeker niet vanwege hun “onbelangrijkheid”: het Duitse pavillon in Venetië heeft net een prijs voor zijn performance art gekregen en street art wordt regelmatig in grote steden gepresenteeerd (Oostende : “The Crystal Ship” , München: “Magic City” – die Kunst der Straße)
  • hun regionale betekenis zoals bij arte povera, futurisme (zie ook boven)
  • hun museale betekenis: zoals bij conceptkunst of video
  • de renaissance van de mimesis in Pop Art (bovendien beperkt thema: consumptie en media), Hyperrealisme (Hanson en zijn echt indrukwekkende levensechte typische vertegenwoordigers van de American way of life) en al de neo-figuratieve kunstenaars in Belgie (Luc Tuymans), Duitsland (Baselitz) of Groot-Brittannië (Hockney), internationaal erkende kunstenaars maar figuratief is niet van de 20e eeuw!

Resumé

Er zijn vele reden waarom de abstracte kunst later zeker als één van de belangrijkste stijlen van de 20e zou kunnen beschouwd worden.

Een probleem had ik dan toch: ik denk dat ik ook had kunnen kiezen voor het expressionisme, maar deze stroming was dan ook niet international maar wel heel belangrijk of het surrealisme, of het kubisme, stromingen met grote invloed op de abstracte kunst (bijvoorbeeld nam de abstracte kunst de onbewuste automatische ontstaansmethode van het surrealisme over). Maar ik moest een keuze maken en abstractie is voor mij “de piek” van alle vernieuwing!

Tenslotte behoren abstracte kunstwerken tot de duurste van de wereld (onder de 10 duurste schilderijen ooit verkocht zijn Jasper Johns en Jackson Pollock). Maar ook figuratieve werken woorden natuurlijk heel duur verkocht; onlangs nog werd Basquiat “Untitled” van 1982 bei Sotheby’s voor 100 Mio € verkocht.

Nu in het begin van de 21e eeuw vraag ik mij natuurlijk ook af of de abstracte kunst toonaangevend zal blijven. Dit zie je bevoorbeeld ook bij de huidige tentoonstelling in Wiels “Het afwezig museum”: Wij zien veel hedendaagse kunstenaars en media zoals schilderijen, foto’s, video’s, sculpturen en installaties maar abstract is echt in de minderheid (misschien Jef Geys of Jana Euler). Maar het thema van deze tentoonstelling was dan ook “welke thema’s moeten musea van vandaag oppikken?”. Maar thema’s oppikken lukt dan veel beter met niet abstracte werken. Abstracte werken staan echter meer voor gevoelens. Anderzijds is het is ook niet duidelijk dat politieke kunst nu belangrijker is dan tevoren. Voor Wiels is het een suggestie. In Venetië zie je daarentegen momenteel bijna geen politieke kunst. “Biennale puts focus on art, not politics” was te lezen. “All art is political to some degree, but the commercial market has never really loved politics as a subject. Artists aren’t making political work for the market, it’s for people watching the world. Maybe the market will be kinder to the would-be Goyas of our day.” Paul Schimmel, Hauser Wirth & Schimmel.

Maar ik wil ook zeggen dat ik in deze eeuw in de kunst nog een vernieuwing verwacht, iets wat we nog nooit hadden,  iets nieuw wat later kan worden beschouwd als de stijl van de 21e eeuw. Ik zet dus volop in op een nieuwe generatie van kunstenaars!

Ute Wiegand

Lee Krasner, “Embrace”, 1974

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s